هنر آوانگارد ذاتاً چیزی را به عنوان وضعیت قطعی مشخص نمی کند و صرفا نوعی جریان سیال همیشگی است در حال تحرک و رفتن به سوی آینده ای . آینده ای که به خودی خود با لغتهایی مانند خوب یا بد تعریف نخواهد شد . بلکه وضعیتی است سوای آنچه در حال حاضر وجود دارد و کارکرد هنر آوانگار نشان دادن ظرفیتهایی جدیدی از امکانات موجود هنری است . با این نگاه شعرهای مهرنوش قربانعلی مجموعه ای آوانگارد است .

« كوك تهران» درميان آثاري كه دراين سال ها درزمينه ي اين كلان شهر به تصوير وبه متن نزديك شده، ازدفترهاي خواندني به حساب مي آيد،به ويژه كه اين جسجوي گزارش گونه،خود روايت هستي چندين نسل وتاريخ اين زمانه را با خود دارد. «كوك تهران» آن سوي سكه ي هستي شاعراست.

شاعر در گردش اش در قلمروهاي «البرز» كه نمادي از تمدن كهن و سرفرازي تاريخي مردم اين سرزمين را در خود دارد،‌ فرايند دگرگوني اين نقطه در گذرگاه زمان، را به صورت نقل قول هايي همانند جمله معترضه اي در لابلاي متن روايت مي كند.

«به وقت البرز» مثل اسم‌های دیگر نبود. اغلب شاعران زن اسامی «رمانتیک» را ترجیح می‌دهند. این اسم اما می‌خواهد به تو بگوید قرار نیست توی این مجموعه شعر فقط شعرهای احساسی و عاطفی بخوانی. می‌خواهد بگوید اگر پای احساسی هم در میان باشد با اندیشه پیوند می‌خورد درست مثل شعرهای «فروغ فرخزاد»

مهرنوش قربانعلی شاعری است که طی چند سال گذشته با حضور مستمر در صحنه حرفه‌ای شعر توانسته خود را به عنوان شاعری فعال و جدی به ثبت برساند . از قربانعلی در سال‌های اخیر مجموعه شعرهایی را دیده‌ام که به نوعی هرکدام دربرگیرنده تجربه‌های مختلف او بوده‌اند. «در ناتمامی خود»، «راه به حافظه جهان» و «تبصره» نام مجموعه شعرهای مهرنوش قربانعلی است که بین سال‌های 77 تا 83 منتشر شده‌اند. اما تازه‌ترین اثر او مجموعه‌ای است با نام «به وقت البرز» که اوایل سال جاری توسط موسسه انتشاراتی آهنگ دیگر به چاپ رسیده است. «به وقت البرز» اثر تازه مهرنوش قربانعلی حاوی تجربه‌های شعری تازه است

درنگاهی کلی به این مجموعه،می توان گفت که این کتاب ،رونمایی ِ تجربه ها ی عمیق تر و درونی شده تر شاعر است.جهان شعرهای این مجموعه ،برآمده از تجربه های زیست شده ی شاعر در اجتماع پیرامون خود است. تجربه ی زیست شده به معنای تجربه ی انفرادی و شخصی شده ی زندگی نیست.تجربه ی زیست شده؛چیزی است که شاعر آن را عمیقا دریافته،حس کرده و با آن زندگی نموده است.

اینکه شاعر چه زبانی را برای شعر انتخاب می کند مختار و مجبور است، اما اینکه زبان او باید از یکدستی لازم برخوردار یاشد فقط مجبور است. به هر حال من گرایش به فکر و اجتماعیات را در کار مهرنوش قربانعلی ستایش می کنم و زبان او را در کل زبان نسبتا خوبی می بینم و سطرهای خوب و خیال انگیزی در شعرهای او دیده‌ام و جسارت او در ورود به مسائل مبتلابه جامعه هراز گاهی مرا شگفت زده کرده است .

این شعربلند تا پایانش رخداده های بزرگ و زیبایی دارد ، اما زیبایی اش ترساننده است و بزرگی ها میخکوب کننده و به همین دلیل سرکوبگر . مجبوریم دورتر از آن ایستاده ، لرزان به آن گوش بدهیم ، انگار نوید برزخ را شنیده ایم . انگار از جغرافیای مهربانی و گفت و گوی شاعر رانده شده ایم !

به گمان من«راه به حافظه جهان» يك تجربه ايستگاهي در قلمرو «زبان شاعرانه» به حساب مي آيد كه با حس انگيزي متعارف، اندكي فاصله دارد كه در ساختار خود از نوعي «گسست» و عبور از پشتوانه هاي ديروزي و شايد هم كهنه خبر مي دهد.

ر تبصره، قربانعلی در پی فرم‌های تازه برای به‌خدمت گرفتن در شعر است. از اين منظر، شعر نخست؛ ‹‹ كالبد شكافی ›› دارای اهميت ويژه‌ای است . ‹‹ كالبد شكافی ›› قالب ( form ) فيلم‌نامه‌ای را دارد كه در بيمارستان و با عنصرهای (elements) وابسته به آن سكانس‌بندی شده است. عنوان اين سكانس‌ها عبارت است از ‹‹ كالبد شكافی‌››، ‹‹ آلزايمر ››، ‹‹ كما ››، ‹‹ انقباض››،‌ ‹‹ جراحی ››، ‹‹ تكثير ››‌، ‹‹ بخيه ››، ‹‹ CCU ›› ،‹‹ RH ›› و ‹‹ اهدا ››.

يك‌ گونه‌ از اين‌ روابط‌ در درون‌ شعر شكل‌ مي‌گيرد. در ساختارهايي‌ كه‌ حاصل‌ اين‌ گونه‌ روابط‌ <درون‌ متني> هستند. ارجاع‌ كامل‌ شعر به‌ خود. به‌ عنوان‌ ارگانيسمي‌ خود بسنده. آشكارا حس‌ مي‌شود. اين‌ ساختارها علي‌رغم‌ اين‌ كه‌ عناصر و كاراكترهايشان‌ را از خلاء نياورده‌اند و در هر صورت‌ از همان‌ عناصر و كاراكترهايي‌ استفاده‌ مي‌كنند كه‌ در منظر مشترك‌ شاعر و ديگر انسانهاست. اما فرازمان‌ و حتي‌ فراروايت‌ مي‌نمايند.

در صدد زیر سوال بردن این نوع شعر نیستم.اما باید بگویم ارتباط شعر با روح انسان آنقدر نزدیک هست که ما را به ما بشناساند و باید از آن استفاده کرد. باید جامعه‌ای که احمد شاملو مردم بی‌لبخند نام‌گذاری کرده شناخت. یکی از ابزارهای شناخت شعر است. آیا شاعر، بازتاب رفتار اجتماعی جامعه‌ی خود نیست؟ او با حساسیت زیادی که دارد نقاط حساس را می‌شناسد.

مهرنوش قربانعلي راهکاري که براي شکستن اين فراروايت ها ارائه مي‌دهد برخورد غالبا ً طنز آميز او با آن ‏جريان عظيم است. هرچند در شعر اول مجموعه‌ي "به وقت البرز"، اين طنز نمود چنداني ندارد، جاي خود را به ‏عبارت‌هايي داده است که در ميان کروشه‌ها مي‌آيد. اين عبارت‌ها مانند طنابي که حد و اندازه‌ي مشخصي داشته ‏باشند شعر را از افراط در پرواز بي‌رويه و افراط در بهره‌گيري از عناصر اساطيري و تاريخي برحذر مي‌دارد. ‏اما از طرفي،"من شعري" موجود در اين شعر، با توجه به همين عبارت‌هاي داخل کروشه‌ها هم "من" ِ ‏عظيمي‌ست.‏

شاعر در این دفتر به بیانی رسیده که طنزی تلخ و تفکر برانگیز را یدک می کشد.طنزی که در اکثر سطرها کارستان می کند و برخی جاها بدل می شود به بهترین نمونه های شعر قربانعلی.او جسورانه خود را به مخاطره می افکند و اگر چه گوشه چشمی دارد به تفکر سمبولیک، اما بار اصلی را بر دوش آشنایی زدایی می گذارد.بازیگوشی های او در انتخاب اسامی اشعار نیز بسیار هوشمندانه صورت می گیرد و نام اشعار کاملا در خدمت فضای کلی شعر است

در شعرهای کتاب به وقت البرز روایت های مشهوری که از فرط تکرار به جزیی از واقعیت زندگی انسان امروز تبدیل شده اند بهانه ای می شوند برای آن که شاعر از دل آنها موقعیت های روایی بکر و دست نخورده ای بیرون بکشد و در شعرش به نمایش بگذارد. از آن جمله می توان به شعر مونولیزا (2) اشاره کرد که در آن این تحریف از اسم تابلو آغاز می شود و تا انتهای شعر ادامه پیدا می کند

به وقت البرز" نقطه‌ی عطفی در شعرهای مهرنوش قربانعلی‌ست. او – متن شعر او – در ماهیت تاریخی روایت‌های ما دست برده است. دیگر نه "نیل" در متن شعرهای او همان "نیل" روایات مذهبی‌ست، نه "نوح" همان "نوح" است، طوفان نوح این‌بار شاید "جفت‌های در به در را غرق نکند" و "یونس" هم دیگر به ساحل باز نمی‌گردد، "خضر" تاب همراهی او را – صدای این شعرها را – ندارد و "انوشیروان" – به تدبیر و خواستِ او – صدای شعر او – از نو زاده می‌شود. اوی‌ ِ زن – صدای او – یونان را پیش چشمان اسکندر می‌لرزاند و غیره و غیره ... تازه این همه‌ی ماجرا نیست

همان‌طور كه عنوان شد، قربانعلي در دو دفتر ديگر اين مجموعه، جز در چند سطر، فراروي خاصي از سطرهاي به اجرا درآمده در دفتر «به وقت البرز» ندارد. به هر صورت او توانسته است با همين اجراهاي ياد شده، مجموعه‌ي درخور توجهي را ارائه دهد و براي انتهاي اين نوشته، سطرهايي از دفترهاي ديگر او را مي‌آورم

در شعر مهرنوش قربانعلی اما، حلقه ی ارتباطی ی داستان شعر و افسانه های اساطیری ی کتاب های قدیم گم است. این ضعف به عنوان مثال در کتاب ترانه های مهیار دمشقی نوشته ی آدونیس لبنانی به چشم نمی خورد. در آن کتاب شاهد آشتی ی اسطوره ها و جهان امروز شعری شاعر هستیم. تلاش مهرنوش قربانعلی در یافتن معنایی برای این زندگی ست در جهانی که با بی معنایی ی تمام بی رحمانه ما را به پیش می برد. دز این مجموعه، عبارات زیبا و تکنیک خوب و استفاده ی آگاهانه ی راوی از جهان های اساطیری، خواننده را تا حد تولد دوباره ی کلام پیش نمی برد.

شما مى دانيد؛ من هم! تعداد شاعران زن هم تا قبل از ظهور «پروين»، از انگشتان يك دست كمتر است.
من مى دانم؛ شما هم! مى ماند يك سابقه كوتاه تقريباً هشتاد ساله، كه پنج دهه اولش را مى توان در حداكثر بيست تا سى زن شاعر خلاصه ديد؛ چهره هاى مطرح كه حتى از اين تعداد هم كمترند. شعر سى ساله اخير البته پر از شاعران زن است؛ اكثر و اغلب فعال، براى دو سه سالى و خيلى كم براى يك دهه، و خيلى كمتر براى دودهه و شايد فقط يك نفر براى سه دهه.آن هم در حيطه غزل و نه شعر نو - كه از عجايب روزگار و ادبيات است.